Συνοπτική ανασκόπηση των επισκόπων Σερβίων, όπως τους καταγράφει ο Michel Le Quien στο Oriens Christianus (1740), καλύπτοντας σχεδόν χίλια χρόνια ιστορίας

:

Kατάλογος Επισκόπων Σερβίων (8ος - 17ος αι.)

1. Μιχαήλ (787 μ.Χ.): Ο πρώτος ιστορικά επιβεβαιωμένος επίσκοπος. Συμμετείχε στην Ζ' Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια για την αναστήλωση των εικόνων. 

   Λατινικό: Michaelus Serbiorum episcopus interfuit Synodo Nicaena II.

   Μετάφραση: Ο Μιχαήλ, επίσκοπος Σερβίων, συμμετείχε στη Β΄ Σύνοδο της Νίκαιας.

2. Γερμανός (850–900 μ.Χ,/9ος αι.): Έζησε την περίοδο μετά την Εικονομαχία. Η αναφορά του επιβεβαιώνει τη συνέχεια της επισκοπής υπό τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης. 

   Λατινικό: Germanus post iconomachiam memoratur.

   Μετάφραση: Ο Γερμανός μνημονεύεται μετά την εικονομαχία.

3. Λέων (1082 μ.Χ.): Συμμετείχε σε σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη επί Αλεξίου Α' Κομνηνού. Η εποχή του συμπίπτει με την ανάδειξη των Σερβίων σε ισχυρό βυζαντινό οχυρό.

   Λατινικό: Leo Serbiorum episcopus subscripsit anno 1082.

   Μετάφραση: Ο Λέων, επίσκοπος Σερβίων, υπέγραψε έγγραφο το έτος 1082.

4. Ιωάννης (1156-1157 μ.Χ.): Παρών στις μεγάλες θεολογικές συνόδους του Μανουήλ Α' Κομνηνού. Υπέγραψε τις αποφάσεις κατά των αιρέσεων της εποχής.

   Λατινικό: Joannes in actis synodalibus annorum 1156 et 1157 occurrit.

   Μετάφραση: Ο Ιωάννης εμφανίζεται στα πρακτικά συνόδων των ετών 1156 και 1157.

5. Βασίλειος (1191-1192 μ.Χ./-1185–1195 μ.Χ): Συμμετείχε σε σύνοδο επί Ισαακίου Β' Αγγέλου, λίγο πριν την πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης (1204).

   Λατινικό: Basilius sub Isaacio Angelo memoratur.

   Μετάφραση: Ο Βασίλειος μνημονεύεται επί της βασιλείας του Ισαακίου Αγγέλου.

6. Κωνσταντίνος (1204-1224 μ.Χ.-/περ. 1220–1230): Έζησε την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Αναφέρεται στις επιστολές του Ιωάννη Απόκαυκου ως υπερασπιστής της Ορθοδοξίας στο Δεσποτάτο της Ηπείρου.

   Λατινικό: Constantinus a Joanne Apocauco laudatur.

   Μετάφραση: Ο Κωνσταντίνος επαινείται από τον Ιωάννη Αποκάυκο.

7. Νικόλαος (περ. 1250 μ.Χ.): Επίσκοπος κατά την περίοδο της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας, όταν τα Σέρβια επανήλθαν οριστικά σε βυζαντινό έλεγχο.

   Λατινικό: Nicolaus tempore Nicephori et Theodori memoratur.

   Μετάφραση: Ο Νικόλαος μνημονεύεται στα χρόνια των Νικηφόρου και Θεοδώρου.

8. Ιωσήφ (1340-1347 μ.Χ.): Σημαντική μορφή του Ησυχασμού. Υπήρξε συνοδοιπόρος και υποστηρικτής του Αγίου Γρηγορίου Παλαμά.

   Λατινικό: Josephus Serbiorum praesul Palamitarum doctrinam defendit.

   Μετάφραση: Ο Ιωσήφ, επίσκοπος Σερβίων, υπερασπίστηκε τη διδασκαλία των Παλαμιτών.

9. Θεοδώρητος (1393 μ.Χ.): Ο τελευταίος βυζαντινός επίσκοπος πριν την οθωμανική κατάκτηση. Συμμετείχε σε σύνοδο στην Κωνσταντινούπολη υπό τον Πατριάρχη Αντώνιο Δ'.

   Λατινικό: Theodoretus anno 1393 memoratur.

   Μετάφραση: Ο Θεοδώρητος μνημονεύεται το έτος 1393.

10. Νεόφυτος (1542 μ.Χ.): Ο πρώτος που αναφέρεται αναλυτικά στην Τουρκοκρατία. Συμμετείχε σε σύνοδο επί Πατριάρχου Ιερεμία Α'.

    Λατινικό: Neophytus Serbiorum episcopus anno 1542 occurrit.

    Μετάφραση: Ο Νεόφυτος, επίσκοπος Σερβίων, απαντάται το έτος 1542.

11. Ιωακείμ (1580-1587 μ.Χ.): Έζησε την περίοδο που η Κοζάνη άρχισε να αναπτύσσεται. Διατήρησε τη θεσμική επαφή της επισκοπής με το Πατριαρχείο. 

    Λατινικό: Joachimus annis 1580 et 1587 memoratur.

    Μετάφραση: Ο Ιωακείμ μνημονεύεται τα έτη 1580 και 1587.

    
    

12. Διονύσιος (περ. 1600 μ.Χ./1630–1650μ.Χ): Αρχιεράτευσε στην αυγή του 17ου αιώνα. Η θητεία του συνδέεται με τη διαφύλαξη των εκκλησιαστικών προνομίων σε μια εποχή αυξανόμενων οθωμανικών πιέσεων.

    Λατινικό: Dionysius circa annum 1600 notatur.

    Μετάφραση: Ο Διονύσιος σημειώνεται περίπου γύρω στο έτος 1600.

13. Γρηγόριος (1640 μ.Χ.): Συμμετείχε στη Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης επί Πατριάρχου Παρθενίου Α΄, συμβάλλοντας στις δογματικές αποφάσεις της εποχής.

    Λατινικό: Gregorius synodo sub Parthenio interfuit.

    Μετάφραση: Ο Γρηγόριος συμμετείχε σε σύνοδο επί Παρθενίου.

14. Μελέτιος (1649 μ.Χ.): Μνημονεύεται σε συνοδικές πράξεις στα μέσα του 17ου αιώνα, διασφαλίζοντας τη συνέχεια της ιεραρχίας.

    Λατινικό: Meletius in actis anni 1649 legitur.

    Μετάφραση: Ο Μελέτιος αναφέρεται σε έγγραφα του έτους 1649.

15. Θεοφάνης (1671 μ.Χ.): Ο χρονολογικά τελευταίος επίσκοπος που περιλαμβάνεται στην έρευνα του Le Quien, λίγο πριν η έδρα αρχίσει να ταυτίζεται μόνιμα με την ανερχόμενη Κοζάνη.

    Λατινικό: Theophanes Serbiorum episcopus anno 1671 memoratur.

    Μετάφραση: Ο Θεοφάνης, επίσκοπος Σερβίων, μνημονεύεται το έτος 1671.

    
    

Η θέση της Βυζαντινής πόλης των Σερβίων τον 11αι σε σχέση με τις άλλες πόλεις της περιοχής.

 

Τρία σιγίλλια εξέδωσε ο Βασίλειο Β΄ο Βουλγαροκτόνος κατονομάζοντας τις πόλεις που θα ανήκαν στην επισκοπή Αχρίδος μετά την κατάλυση της βουλγαρικής στάσης το 1019-1020. Στο πρώτο σιγίλιο αναφέρει τον επίσκοπο Σερβίων και προστάζει να έχει 30 κληρικούς και 30 πάροικους στην επισκοπή του οι οποίοι θα είναι απαλλαγμένοι από κρατική φορολογία και αγγαρείες ( το κτίσιμο τειχών και δημόσιων κτιρίων) όπως ακριβώς συνέβαινε επί βουλγαροκρατίας επί Σαμουήλ. 

 Στο τρίτο σιγίλλιο επικυρώνει το πρώτο σιγίλλιο για τα Σέρβια και προστάζει τους κρατικούς υπαλλήλους να μην παρεμποδίζουν την επισκοπή στα προνόμια της. 

 Οι πάροικοι γενικά την εποχή εκείνη ήταν οικογένειες εγκατεστημένες και δεμένες με τη γη, που εδώ ανήκε στην επισκοπή Σερβίων και αντί για ενοίκιο απέδιδαν ένα μέρος της σοδειά τους και πρόσφεραν προσωπική εργασία. Έτσι η επισκοπή Σερβίων αποκτούσε έσοδα.

Αυτές οι απαλλαγές-εισφορές στην περιουσία της επισκοπή Σερβίων δείχνουν πόσο σημαντική ήταν η πόλη για τον Αυτοκράτορα και το κράτος γιατί τέτοια προνόμια δεν δόθηκαν στις υπόλοιπες πόλεις που προσαρτήθηκαν στην Αρχιεπισκοπή Αχρίδος. Σε αυτές αναφέρεται μόνο ο αριθμός κληρικών και πάροικων.

 Στην επισκοπή Σερβίων δόθηκε η δυνατότητα να έχουν 30 κληρικούς για τους ναούς της πόλης και των γύρω χωριών όπως και των μοναστηριών και 30 πάροικους δηλαδή καλλιεργήσιμη γη  που μέρος της σοδειάς θα πήγαινε στην επισκοπή. 

 Με τους αριθμούς όμως αυτούς μπορούμε να βγάλουμε κάποια συμπεράσματα για την δυναμικότητα των πόλεων της περιοχής.

-Ενδεικτικά οι μεγαλύτερες ή ίσιες με τα Σέρβια πόλεις  

Καστοριά: 30 κληρικοί και 30 πάροικοι (ίδιοι με τα Σέρβια, αλλά θεωρούνταν από τις κορυφαίες)

Σκόπια: 40 κληρικοί και 40 πάροικοι.

Στρούμιτσα: 30 κληρικοί και 30 πάροικοι

Σαρδική (Σόφια): 40 κληρικοί και 40 πάροικοι.

Βελβεγράδων (Μπεράτι): 40 κληρικοί και 30 πάροικοι.

 

-Ενδεικτικά μικρότερες από τα Σέρβια πόλεις

 

Βέροια: 30 κληρικοί και 10 πάροικοι (πολύ λιγότεροι πάροικοι από τα Σέρβια). 

Έδεσσα: (Βοδενά): 30 κληρικοί και 10 πάροικοι.

Μογλενά: 15 κληρικοί και 15 πάροικοι

Πελαγονία (Μοναστήρι): 30 κληρικοί και 12 πάροικοι

Ιωάννινα:  κληρικοί 15 πάροικοι 15 

Σταγών (Μετεώρων) :κληρικοί: 15 πάροικοι: 15

Με βάση τα παραπάνω τα Σέρβια στις αρχές του 11αι περίπου  1020μ.Χ φαίνεται να είναι  από τις μεγαλύτερες και πλουσιότερες πόλεις της περιοχής με αναγνωρισμένη στρατηγική θέση από τον Βασίλειο Βουλγαροκτόνο στην περιοχή μεταξύ Μακεδονίας και Θεσσαλίας.

Παρακάτω δίνουμε τα τρία διατάγματα σε φωτογραφίες.

 

Κάπως έτσι στο μέλλον;

 

6 Μαρτίου 1943: Το ολοκαύτωμα των Σερβίων-Κύριος Ομιλητής ο Καθηγητής Ιστορίας του ΑΠΘ κ. Στράτος Δορδανάς.

Ανακοίνωση του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου Ι.Κ .Ν Αγίας Κυριακής για την εκλογή του για την εκλογή του Σερβιώτη Επισκόπου Σινώπης Αμβροσίου

 Ημέρα πνευματικής χαράς και ευφροσύνης η 8η Ιανουαρίου 2026 για την τοπική Εκκλησία που παροικεί στα Σέρβια και στην Κοζάνη και ιδιαιτέρως για την πόλη των Σερβίων, καθώς ένα «γέννημα-θρέμμα» της εξελέγη στον τρίτο βαθμό της Ιερωσύνης, αυτόν του Επισκόπου. Πρόκειται για τον Αρχιμανδρίτη του Οικουμενικού Θρόνου π. Αμβρόσιο Σταμπλιάκα, Πρωτοσύγκελλο της Ιεράς Μητροπόλεως Γαλλίας, ο οποίος εξελέγη από την σεπτή Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου βοηθός Επίσκοπος του με τον τίτλο της πάλαι ποτέ διαλαμψάσης Επισκοπής Σινώπης.

Ως Εκκλησιαστικό Συμβούλιο του Ιερού Καθεδρικού Ναού Αγίας Κυριακής Σερβίων, η οποία φρουρεί και προστατεύει την ιστορική πόλη μας, ευχόμαστε στον συντοπίτη μας Θεοφιλέστατο εψηφισμένο Επίσκοπο Σινώπης κ. Αμβρόσιο να έχει μία ευλογημένη και καλλίκαρπη διακονία στον αμπελώνα της Εκκλησίας που παροικεί στην Γαλλία, ακολουθώντας τα βήματα της Αγιότητος, όπως οι Άγιοι Επίσκοποι του τόπου του, Ιάκωβος και Γερμανός.

 

Από τον Ιερό Καθεδρικό Ναό.

Η ενέδρα του κινούμενου δάσους ή πως τα Βυζαντινά Σέρβια καταλήφθηκαν από τους Βούλγαρους

Ιστορικό Παραμύθι Η Πολιορκία των Σερβίων από τον Ιωάννη Καντακουζινό

H Αγία Θεοδώρα των Σερβίων-Σαν παραμύθι

Λευτεριά με χρώμα κόκκινο ή Η απελευθέρωση της πόλης των Σερβίων

Επεξεργασμένη φωτογραφία των Σερβίων το 1906 με εστίσαση με κάποια σημεία της.