Το 1842, ο Theodor Lukas Friedrich Tafel (1787–1860 ) σπουδαίος Γερμανός κλασικός φιλόλογος και βυζαντινολόγος στο έργο του "De Via Militari Romanorum Egnatia" (Περί της Ρωμαϊκής Στρατιωτικής Εγνατίας οδού) αναφέρεται στα Σέρβια κυρίως ως έναν στρατηγικό κόμβο που συνδεόταν με την οδό και έπαιζε κρίσιμο ρόλο στην άμυνα της περιοχής.
Ακολουθεί ένα απόσπασμα από τη μελέτη του, όπου σχολιάζει τη γεωγραφία και την οχύρωση της περιοχής.
"Η Εγνατία Οδός, αν και ακολουθεί πιο βόρεια πορεία, χωρίς τη φρουρά των Σερβίων θα παρέμενε γυμνή και εκτεθειμένη στους εχθρούς. Διότι όποιος κατέχει τα Σέρβια, έχει υπό την εξουσία του όλα τα μονοπάτια που οδηγούν από τον νότο προς τη βασιλική οδό."
"Τα Σέρβια, πόλη οχυρωμένη στο έπακρο, κτισμένη στους πρόποδες του Ολύμπου ( εννοεί την ευρύτερη οροσειρά των Πιερίων/Καμβουνίων), δικαίως αποκαλείται κλείδα (κλειδί) της Μακεδονίας (Clavis Macedoniae). Το όνομα το έλκει από τους Σέρβους, τους οποίους ο Αυτοκράτορας Ηράκλειος είχε εγκαταστήσει σε εκείνες τις περιοχές, ώστε να φυλάττουν τα σύνορα της αυτοκρατορίας από τις επιδρομές των βαρβάρων. Ο ίδιος ο τόπος, οχυρωμένος από τη φύση και από την τέχνη (τα τείχη), υποδέχεται τον ταξιδιώτη που έρχεται από τη Θεσσαλία και ανοίγει την είσοδο προς την πεδιάδα της Θεσσαλονίκης."
"Τα Σέρβια όχι μόνο φυλάσσουν την είσοδο προς τη Θεσσαλία, αλλά είναι τα ίδια για τη Θεσσαλονίκη κάτι σαν προμαχώνας (propugnaculum). Διότι, οποιαδήποτε εχθρική απειλή εμφανίζεται από τον νότο ή τη δύση, είναι αναγκαίο να ανακοπεί πρώτα στα στενά των Σερβίων. Έτσι, αυτή η πόλη, κτισμένη πάνω σε πανύψηλους βράχους, μοιάζει σαν ένα είδος παρατηρητηρίου (specula) ολόκληρης της περιοχής, από όπου οι Βυζαντινοί στρατηγοί μπορούσαν να παρακολουθούν και να περιορίζουν τις κινήσεις των βαρβάρων."
"Όταν ξεσπούσαν οι επιδρομές των βαρβάρων, τα Σέρβια δεν γίνονταν μόνο φρουρά στρατιωτών, αλλά το κοινό άσυλο (asylum) όλων των κατοίκων. Οι αγρότες από τις γειτονικές πεδιάδες, εγκαταλείποντας τους αγρούς τους, κατέφευγαν εκεί με τις οικογένειες και τα κοπάδια τους· διότι τα τείχη, κτισμένα πάνω σε απόκρημνους βράχους, κρατούσαν μακριά ακόμα και τον πιο άγριο εχθρό, παρέχοντας ασφάλεια σε καιρούς αβεβαιότητας."
"Στην πόλη των Σερβίων, έχουν χτιστεί τόσοι ναοί και παρεκκλήσια, ώστε να μην φαίνεται απλώς ως ένα στρατιωτικό κάστρο, αλλά ως μια ιερή πόλη. Ανάμεσα σε αυτά ξεχωρίζει η Βασιλική των Κατηχουμένων, θαυμαστή για το μέγεθος και την τέχνη της, η οποία κοσμεί την επισκοπική έδρα. Αυτά τα μνημεία ευσέβειας είναι μαρτυρία της σταθερότητας των κατοίκων, οι οποίοι ανάμεσα σε πολέμους και ερείπια διαφύλαξαν την πίστη των προγόνων τους."
"Ανάμεσα στα τείχη των Σερβίων, λάμπει το παρεκκλήσι των Αγίων Θεοδώρων, όπου οι στρατιώτες της φρουράς ζητούσαν δύναμη από τους ουράνιους προστάτες. Αυτοί οι άγιοι πολεμιστές θεωρούνταν ως οι φύλακες του ίδιου του κάστρου"
" Στην πύλη της πόλης ο Άγιος Νικόλαος υποδέχεται τους ταξιδιώτες. Είναι ένας μικρός αλλά σεβαστός ναός που υπόσχεται ασφάλεια μετά από ένα επίπονο ταξίδι "
"Οι κάτοικοι των Σερβίων, όπως ακριβώς οι βράχοι πάνω στους οποίους κατοικούν, είναι σκληροί και απορθητοι. Παραμένουν αήττητοι όχι μόνο στα όπλα, αλλά και στην ψυχή"
Servia non est urbs quae capitur, sed urbs quae superat.- "Τα Σέρβια δεν είναι μια πόλη που καταλαμβάνεται, αλλά μια πόλη που επιβιώνει/υπερέχει"
"Servia: Vigil et Custos Macedoniae" "Σέρβια: Ο Άγρυπνος Φύλακας της Μακεδονίας"
T.L.F. Tafel δεν ταξίδεψε ποτέ στην Ελλάδα αλλά μελέτησε βυζαντινούς ιστορικούς και χρονικογράφους, μελέτες για την εγνατία οδό και άλλους ξένους περιηγητές
